Imithi Yesintu Yokwelapha

**Imithi Yesintu Yokwelapha: Ubuhle Nobuhle Besintu Esikhathini Samanje**

Imithi yesintu yokwelapha iyingxenye ebalulekile yamasiko nezindlela zempilo zabantu

abaningi e-Afrika, ikakhulukazi ezindaweni zasemakhaya lapho izindlela zesimanje zingase

zingafinyeleleki kalula. Le ndlela yokwelapha isekelwe ekusetshenzisweni kwezimila

neminye imithombo yemvelo ukwelapha izifo, ukukhuthaza impilo enhle, kanye nokugcina

ibhalansi yomzimba nomoya. Esikhathini samanje lapho iningi labantu lifuna izindlela

zokuphila eziphilile nezimvelo, imithi yesintu ihlala iyingxenye ebalulekile yomphakathi,

futhi ifundisa okuningi ngokuxhumana komuntu nemvelo.

Ukuqonda Imithi Yesintu Yokwelapha

Imithi yesintu yokwelapha ayigcini nje ngokunikeza izixazululo zezempilo kodwa iphinde

ibe yindlela yokugcina amasiko nezimfundiso ezidluliselwa ezizukulwaneni. Le mithi ivame

ukusetshenziswa iziguli eziningi, ikakhulukazi lapho izibhedlela zesimanje zingatholakali

kalula noma lapho abantu befuna ukwelashwa okungabi namiphumela emibi.

Izimpande Zomuthi Wesintu

Imithi yesintu isekelwe kakhulu ezintweni ezitholakala emvelweni njengamakhambi,

izitshalo, izimpande, amathambo, namanye amathuluzi emvelo. Ngokwesibonelo, izitshalo

ezinjengeumhlonyane, umhlonyane, nezinye izitshalo ezihlukahlukene zisetshenziswa

kakhulu ekwelapheni izifo ezinjengokukhathala, izifo zamathumbu, nezifo zokuphefumula.

Indima Yomelaphi Wendabuko

Umuntu ongumelaphi wendabuko udlala indima ebalulekile ekuxhumaneni phakathi

kwesiguli nemithi yesintu yokwelapha. Uqeqeshelwa ukuhlonza izimpawu zesifo,

ukulungisa imithi, nokunikeza izeluleko zokuziphatha ukuze kuqinisekiswe ukuthi

ukwelashwa kuyasebenza futhi kuphephe.

Izinzuzo Zemithi Yesintu Yokwelapha

Imithi yesintu yokwelapha inikeza izinzuzo eziningi ezingatholakali kalula kwezinye

izindlela zokwelapha. Nakuba kunezithiyo, ezifana nokungabi khona kwezinhlolovo

zesayensi eziphelele, abantu abaningi bayayihlonipha futhi bayayisebenzisa ngenxa

yezinzuzo ezibonakalayo.

Ukusetshenziswa Kwezinto Zemvelo

Imithi yesintu isebenzisa izinto ezivela emvelweni, ngaleyo ndlela inciphisa ingozi yokuba

nemiphumela emibi noma ukuxubana kwemithi. Lokhu kunciphisa izingozi zezifo ezingase

zihambisane nemithi yesimanje, ikakhulukazi lapho kugqashuka phakathi kwemithi

emibili.

Ukutholakala Kalula Nezindleko Eziphansi

Enye yezinzuzo ezinkulu zemithi yesintu ukuthi itholakala kalula ezindaweni zasemakhaya

futhi izindleko zayo zikhuphuka kakhulu uma kuqhathaniswa nemithi yesimanje. Lokhu

kwenza kube yindlela efanele yokwelapha abantu abaningi abangenazo izinsiza ezanele.

Ukugxila Ekuphileni Ngokuhlanganyela Nomhlaba

Imithi yesintu ayigcini nje ngokwelapha izifo zomzimba kodwa futhi ibheka impilo

yomuntu ngokuhlanganyela nomhlaba, umoya, nemiphefumulo. Lokhu kusiza abantu

ukuba babe nempilo engcono ngokomoya nangokomzimba, okuhlanganisa nokunciphisa

ukucindezeleka nokukhathazeka.

Izindlela Zokusebenzisa Imithi Yesintu Ngokuphepha

Ngenkathi imithi yesintu inikeza izinzuzo eziningi, kubalulekile ukuyisebenzisa

ngokucophelela ukuze kugwenywe izingozi ezingase zenzeke ngenxa yokungazi kahle

noma ukungahambi kahle kwezindlela zokwelapha.

Ukubonisana Nomelaphi Wendabuko Oqeqeshiwe

Ukuze imithi yesintu isebenze kahle, kubalulekile ukubonana nomelaphi wendabuko

oqeqeshiwe onolwazi olujulile ngemithi namasiko. Lokhu kuqinisekisa ukuthi imithi

iyalungiswa kahle futhi iyasetshenziswa ngendlela efanele.

Ukuqapha Imiphumela Nemiphumela Engalindelekile

Kubantu abasebenzisa imithi yesintu, kubalulekile ukuqapha ukuthi imithi ayibangeli

imiphumela emibi noma ukungezwani neminye imithi esetshenziswa. Uma kukhona

okungahambi kahle, kufanele kube nokubonisana ngokushesha nodokotela noma

umelaphi wendabuko.

Ukugwema Ukuxuba Imithi Ngaphandle Kokubonisana

Abantu abaningi basebenzisa imithi yesintu kanye nemithi yesimanje, kodwa lokhu

kufanele kwenziwe ngokucophelela nangokuxoxisana nodokotela ukuze kugwenywe

ukuxubana okungase kube yingozi.

Izibonelo Zemithi Yesintu Eyaziwayo

Ezindaweni eziningi eNingizimu Afrika nase-Afrika jikelele, kunezitshalo nemithi yesintu

ethandwa kakhulu futhi esetshenziswa ngezindlela ezahlukene.

Umhlonyane (Agathosma betulina): Isetshenziswa ekwelapheni izinkinga

1.

zamathumbu nezifo zesikhumba.

Isihlahla seMpepho (Euclea divinorum): Isiza ekuthuthukiseni izimo

2.

zokuphefumula nezifo zomzimba ezithinta uhlelo lwezinso.

Umkhenyana (Hypoxis hemerocallidea): Uthathwa njengomuthi

3.

wokugqugquzela amasosha omzimba kanye nokulwa nezifo ezihlukahlukene.

Le mithi iyatholakala kalula futhi isetshenziswa ngendlela yokwenza iziphuzo, amafutha,

noma ngokuqondile emzimbeni ngokuhambisana nezindlela zesintu.

Indima Yomphakathi Nokugcina Imithi Yesintu Yokwelapha

Ukugcina nokuthuthukisa imithi yesintu yokwelapha kudinga ukubambisana phakathi

kwamalungu omphakathi, iziphathimandla, kanye nochwepheshe bezempilo. Kubalulekile

ukuqinisekisa ukuthi le mithi iyagcinwa kahle, ifundiswa ezikoleni nasezindaweni

zomphakathi, futhi ivikelwe ezindleleni zokusetshenziswa ezingafanele.

Ukufundisa Ngokubaluleka KweMithi Yesintu

Izinhlelo zemfundo nezokuxhumana zingasiza ekuthuthukiseni ukuqonda ngemithi

yesintu, ngaleyo ndlela zikhuthaze ukusetshenziswa kwayo ngendlela efanele, nokuvikela

amasiko ahambisana nayo.

Ukuhlanganisa Imithi Yesintu Nezindlela Zesimanje

Kunezinhlelo eziningi ezibhekene nokuhlanganisa imithi yesintu nezindlela zesimanje

zokwelapha, okuvumela abantu ukuthi bathole izinzuzo zombili izindlela. Lokhu kudinga

ukusebenzisana phakathi kwabomthetho, abelaphi bendabuko, kanye nochwepheshe

bezokwelapha.

Ngale ndlela, imithi yesintu yokwelapha iyaqhubeka nokuba yisikhungo esibalulekile

sempilo yomphakathi, isiza abantu ukuthi baphile impilo enempilo, banxephezele izifo

ngendlela yemvelo nenobuntu. Ukuyiqonda nokuyisebenzisa kahle kuyisihluthulelo

sokugcina leli gugu eliyingqayizivele lethu lisaphila njalo.

Question

Answer

Yini imithi yesintu

yokwelapha?

Imithi yesintu yokwelapha iwumkhuba wokusebenzisa

izitshalo, izimpande, namanye amathuluzi emvelo

ukwelapha izifo nezimo zempilo ngokwesiko lesintu.

Kungani abantu besebenzisa

imithi yesintu yokwelapha?

Abantu basebenzisa imithi yesintu ngoba ithembisa

ukwelashwa kwemvelo, iyatholakala kalula, futhi

iyingxenye yamasiko nezinkolelo zabo.

Iziphi izitshalo ezivame

ukusetshenziswa emithini

yesintu yokwelapha?

Ezinye izitshalo ezivame ukusetshenziswa zifaka

phakathi i-ginger, i-umhlonyane, i-rosemary, i-aloe

vera, kanye ne-buchu.

Imithi yesintu

ingasetshenziswa kanjani

ngokuvikelekile?

Ukusebenzisa imithi yesintu ngokuvikelekile kusho

ukulandela imiyalelo yesazi semithi, ukungadli imithi

ngokweqile, nokubonisana nodokotela noma isazi

semithi yesintu.

Imithi yesintu ingasiza kanjani

ekwelapheni izifo ezivamile?

Imithi yesintu ingasiza ekunciphiseni izinhlungu,

ukulwa namagciwane, ukukhulisa amasosha omzimba,

nokuthambisa izimpawu ezifana nokukhwehlela noma

isifo sohudo.

Kuyini ukuhlolwa kwemithi

yesintu?

Ukuhlolwa kwemithi yesintu kuwumsebenzi wokuhlola

nokucwaninga ukuthi imithi yesintu iphephile futhi

isebenza kahle yini ngokwesayensi.

Ingabe imithi yesintu iphephile

ukusetyenziswa?

Imithi yesintu ingaba yiphephile uma isetshenziswa

kahle nangaphansi kokuqondisa kwesazi semithi noma

udokotela, kodwa ingaba yingozi uma isetshenziswa

ngokweqile noma ngaphandle kolwazi.

Kungani kubalulekile

ukuhlanganyela udokotela

uma usebenzisa imithi

yesintu?

Kubalulekile ukuhlanganyela udokotela ngoba imithi

yesintu ingase iphikisane nemithi yesimanje, futhi

udokotela angasiza ekuqinisekiseni ukuphepha

nokusebenza kahle kokwelashwa.

Imithi yesintu ingasiza kanjani

ekugcineni impilo enhle?

Imithi yesintu ingasiza ekugcineni impilo enhle

ngokukhuthaza umzimba ukuba usebenze kahle,

ukunciphisa ukucindezeleka, nokunikeza umzimba

amandla okuvikela izifo.

Imithi Yesintu Yokwelapha: Ukuhlola Ukusetshenziswa Nokubaluleka Kwezokwelapha

Zendabuko

Imithi yesintu yokwelapha isendaweni ebalulekile empilweni yabantu abaningi,

ikakhulukazi emiphakathini yase-Afrika lapho amasiko nezindlela zokwelapha zendabuko

zisahlonishwa futhi zisetyenziswa njengengxenye yemikhuba yansuku zonke. Le mithi,

ehlanganisa izitshalo, izimpande, nezindlela zokwelapha ezingezona ezesimanje, isiza

ekunakekeleni izifo ezahlukene futhi inikeza indlela ehlukile yokubheka impilo.

Ukusetshenziswa kwezimithi zendabuko kudinga ukuqondwa okujulile, ikakhulukazi uma

sibheka ukuhlangabezana kwazo nezidingo zesimanje zezempilo.

Ukuqonda Imithi Yesintu Yokwelapha

Imithi yesintu yokwelapha ibhekisela ezintweni zemvelo nezindlela zokwelapha ezisuselwe

emasikweni nezindlela zabantu bendabuko. Le mithi ivame ukutholakala ezintweni ezifana

nezitshalo, izimpande, izimbali, kanye nezilwane ezithile. Ngokwesintu, imithi ingase

isetshenziselwe ukwelapha izifo ezinjengokugula kwenhliziyo, izifo zesikhumba, izifo

zokuphefumula, nezifo ezingaqondakali kahle emitholampilo yesimanje.

Ukuze siqonde kangcono imithi yesintu, kubalulekile ukubheka izici ezimbili: indlela

yokusebenza kwemithi kanye nendawo lapho ithathwa khona. Izitshalo ezifana

neSutherlandia frutescens (umhlonyane), Aloe ferox (iCape aloe), neHypoxis

hemerocallidea (African potato) ziye zajwayeleka kakhulu ekusetshenzisweni

kwezokwelapha kwendabuko eNingizimu Afrika.

Izici Eziyinhloko Zezimithi Zendabuko

Imithi yesintu yokwelapha ihlukaniswa ngokwezindlela eziningi, kodwa kunezici

eziyisisekelo eziyenza ihluke kwezinye izinhlobo zokwelapha:

Yemvelo: Izinto ezisetshenziswayo zivela emvelweni, ngaphandle kokufakwa

1.

amakhemikhali noma izinto eziguquliwe.

Isiko Nesintu: Imithi ixhumene ngqo namasiko kanye nemikhuba yokwelapha

2.

yendawo, okuvame ukuhlanganisa imigubho nemikhuba yokuphila.

Ukusetshenziswa Kwemithi Yemithi: Imithi yesintu ivame ukusebenzisa izitshalo

3.

ezithile, izimpande, izikhunta, kanye nezinye izinto zemvelo ngokulandelana

okuthile kokulungiselela.

Ukugxila Ekunakekeleni Umzimba Wonke: Izindlela zokwelapha zendalo zivame

4.

ukubheka impilo yomuntu ngendlela ebanzi, kufaka phakathi imizwa, umoya,

nomzimba.

Indima Yesimanje Yemithi Yesintu Yokwelapha

Njengoba izinhlelo zezempilo zesimanje ziqhubeka nokuthuthuka, imithi yesintu

yokwelapha isaqhubeka nokuba yingxenye ebalulekile yezinhlelo zokunakekelwa

kwezempilo kwezinye izindawo. Ngokwezibalo zakamuva, cishe isigamu sabantu

emhlabeni basebenzisa izindlela zokwelapha zendalo, okuhlanganisa imithi yesintu,

njengengxenye yokunakekelwa kwempilo yabo.

Ukuhlanganiswa Kwezokwelapha Zendabuko Nezesimanje

Ezindaweni eziningi, kunemizamo yokuhlanganisa imithi yesintu yokwelapha

nezokwelapha zesimanje ngenhloso yokuthuthukisa umphumela wokwelashwa. Lokhu

kuhlanganisa:

Ucwaningo Olusemthethweni: Izikhungo ezifana neSouth African Medical

1.

Research Council (SAMRC) zenza izifundo ukuze kuqinisekiswe ukuphepha

nokusebenza kwemithi yesintu.

Ukuqeqeshwa Kwezokwelapha Zendabuko: Kunemizamo yokuhlela

2.

nokubhalisa abelaphi bendabuko ukuze kuqinisekiswe ukuthi bayakwazi ukusebenza

ngokusemthethweni nangokuphepha.

Ukuvikelwa Kwamalungelo Esintu: Ukulondolozwa kolwazi lwemithi yesintu

3.

nokuvikela amalungelo ezakhamizi zokusebenzisa imithi yabo yendabuko.

Izinzuzo Nokungahambi Kahle Kwezimithi Zendabuko

Njengazo zonke izindlela zokwelapha, imithi yesintu inokuhle nokubi kwayo:

Izinzuzo:

1.

Izindleko eziphansi uma kuqhathaniswa nemithi yesimanje.

1.

Ukutholakala kalula ezintweni zemvelo.

2.

Ukugxila ekuvuseleleni nasekunakekeleni umzimba wonke.

3.

Ukuhambisana namasiko nemikhuba yendawo.

4.

Ukungahambi Kahle:

2.

Ukuntuleka kocwaningo olunzulu olusemthethweni mayelana nokusebenza

1.

kahle nezingozi ezingase zibe khona.

Ukungabi nokulawulwa okuqinile kungaholela ekusebenzisweni kabi kwemithi.

2.

Ukungqubuzana phakathi kwemithi yesintu nemithi yesimanje kungadala

3.

izinkinga zempilo.

Ukubaluleka Kokugcina Nokwazisa Imithi Yesintu

Ngenxa yokuthi imithi yesintu yokwelapha ihlale iyingxenye ebalulekile yempilo kanye

namasiko ezizwe eziningi, kubalulekile ukuthi igcinwe futhi ifundiswe ngokucophelela.

Ukugcina ulwazi lwemithi yesintu kungasiza ekuvikeleni ulwazi lwamasiko, kanti futhi

kungakhuthaza ukuthuthukiswa kwezindlela zokwelapha ezihlanganisa izimfundiso

zendabuko nezanamuhla.

Izindlela Zokugcina Ulwazi Lwemithi Yesintu

Ukubhalwa Kwezincwadi: Ukubhala nokurekhoda izindlela zokwelapha nezitshalo

1.

ezisetshenziswayo.

Ukuqeqeshwa Kwabasha: Ukufundisa izizukulwane ezizayo mayelana

2.

nokusetshenziswa kwemithi yesintu.

Ucwaningo Lwezokwelapha: Ukuxhasa izifundo ezihlose ukuqinisekisa

3.

ukuphepha nokusebenza kwemithi yesintu.

Ukuvikelwa Kwemvelo: Ukuqinisekisa ukuthi izitshalo zemithi ziyavikelwa ukuze

4.

zingapheli emvelweni.

Ukusetshenziswa Kwezokwelapha Zendabuko Ezinhlanganweni

Zempilo

Emhlabeni wonke, kunezinhlelo ezihlukahlukene ezizamile ukuhlanganisa imithi yesintu

yokwelapha

nezinqubo

zesimanje,

ikakhulukazi

ezindaweni

lapho

ukufinyelela

ezikhungweni zezokwelapha zesimanje kungelula. Lokhu kuhlanganiswa kungathuthukisa

ukunakekelwa kwezempilo ngokunikeza izinketho eziningi kubantu.

Izibonelo Zokuhlanganiswa Kwemithi Yesintu Nezesimanje

E-Africa, izikole zezokwelapha zendabuko sezisemthethweni futhi zifundisa imithi

1.

yesintu njengengxenye yohlelo lwazo.

Ezinye izibhedlela zisebenzisa imithi yesintu njengengxenye yokwelashwa

2.

kwabasebenzi, ikakhulukazi uma kuziwa ekwelapheni izifo ezingapheli.

Amabhizinisi ezempilo asebenzisa izitshalo zendalo ukuze akhe imikhiqizo enempilo,

3.

efana namafutha, iziphuzo, nezithako zokudla.

Ukufunda nokuhlola imithi yesintu yokwelapha kunikeza ukuqonda okukhulu

ngokubaluleka kwayo emiphakathini nasezinhlelweni zezempilo zomhlaba wonke.

Ngenkathi imithi yesimanje iqhubeka nokuthuthuka, ukuqonda nokuhlonipha izindlela

zokwelapha zendabuko kungavula amathuba amasha okuthuthukisa impilo yabantu

ngohlelo oluhlangene nolunobungane kwemvelo.

imithi yemvelo, amakhambi esintu, izimila zokwelapha, izitshalo zemithi, ukwelapha

kwendabuko, imithi yokhula, amasiko okwelapha, izimila zase-Afrika, imithi yamakhambi,

izindlela zesintu zokwelapha